Fudbal kao ogledalo nacionalnih osjećanja

Oko ovog odlaska BiH na svjetsko prvenstvo i rasprave “mora” li se navijati za BiH ili je “dovoljno” samo se radovati glede političkih predstavnika na cijeloj teritoriji BiH mota mi se po glavi kao navijaču Intera koliko je fubal u suštini političan. Fudbal je igra kotrljanja lopte, koju ako pomnije pratite, možete takođe da vidite u kojem pravcu se kotrlja i politika, lokalna ili globalna. O lokalnoj ima ona knjiga The Politics of Football in Yugoslavia Richarda Millsa koju je prevela Ivana Karabaić 2019. godine.

Uvijek sam više volio košarku, no kada je riječ o historiji fudbala na ovim prostorima, pa ona za mene počinje s jednim velikim ilustrativnim prikazom simbola zmaja na zidu bloka u kojem sam odrastao u Tuzli. Za mene je to tada samo bio zmaj. No, to je bio simbol lokalnog tuzlanskog kluba, FK Zmaj od Bosne. Glavni fudbalski rival bio je FK Sloboda, tradicionalno mnogo poznatiji i uspješniji fudbalski klub. Gotovo svaki član Slobode se borio u partizanima, a 109 njih je ubijeno. S druge strane, FK Zmaj od Bosne je klub koji je otvorio prvo prvenstvo BiH, a koje je počelo u jesen 1995. godine. Fudbalskim jezikom rečeno, tada je odaslana poruka o ustabiljenju državnosti BiH. Te 1995. godine FK Zmaj od Bosne će u Sarajevu odigrati prvu utakmicu prvenstva BiH protiv Olimpika i pobijediti 1:0.

No, ima nešto drugo u poleđini ove dvije lokalne fudbalske kulture što otkriva i sadašnja rasprava glede reprezentacije BiH, a to je da biti "za BiH" ne znači imati jedinstven stav o njenoj kakvoći postojanja. Meni nije bilo poznato kroz moje odrastanje po čemu se Zmaj od Bosne i Sloboda razlikuju kao kulturalni simboli, ali jeste kasnije kao geek-u koji kopa po arhivama. Sloboda i Zmaj od Bosne su predstavljale zasebne političke kulture Tuzle i tuzlanskog kraja, koje će tokom rata 90-tih biti kulturološki i ideološki polarizovane. U Tuzli je postojao časopis “Zmaj od Bosne” kojem je na suprotnoj strani stajao “Front Slobode”.  Obje strane su bile “za” BiH no nisu imale istovjetno viđenje njene političke kakvoće. Politika “Zmaja” s jedne strane te kasnije “Foruma građana Tuzle” s druge, pa i fomiranjem “Srpskog građanskog vijeća” (SGV) na tuzlanskom lokalnom nivou vidljivo je bilo kako slika unutarbošnjačko/bosanskih odnosa kao i odnosa Srba prema BiH nije bila jednobojna.

I ove polemike o Nebojši Vukanoviću, koji je ovih dana postao personifikacija unutar-bošnjačkih odnosa prije svega pa potom bošnjačko-srpskih, samo pokazuju da politička scena u BiH ni odnos prema njoj ne počiva isključivo na relaciji tri konstitutivna naroda već i odnosima unutar njih samih čemu u prilog ide upravo rasprava o (ne)prihvatljivosti političara iz RS-a da ne budu “protiv BiH” ako već nisu “za BiH”. Uzimajući u obzir ambijent u BiH, nisam pobornik pristajanja na stalnu percepciju sukoba i polarizacije. U ramazanu su povratnike u RS-u nekakvi mediji i profili napadali jer su imali iftar s gradonačelnikom Banja Luke. To je kreiranje stanja svijesti gdje smo stalno u krugu polarizacije, a nisam pobornik te “za BiH” kakvoće.

Kroz ogledalo fudbala, prva Jugoslavija je imala parolu: “Jedna država, jedan narod, jedan Sokol”. Sokol je bilo sportsko društvo s ciljem promicanja zdravog tijela i duha među slavenskim narodima.  Jugoslavenski Sokol je načelno predstavljao ujedinilački faktor među svim narodima, no ispostavit će se vrlo brzo kako Sokol to ne može biti, iz mnoštva razloga. Glede BiH reprezentacije neka ona sama priča svoju priču svojim uspjesima. Iz bliže povijesti, FK Borac je svojevremeno u 90-tim se takmičio u federalnoj ligi Jugoslavije što je značilo da barem u fudbalu Banja Luka i Borac nisu nikada napustili Jugoslaviju. Nakon dejtonskog sporazuma to se mijenja. Postepeno su se stvarale monolitne državne institucije BiH, pa fudbal koji je prethodno se odvijao u tri različite lige vremenom je ujedinjen u jedno multi-etničko takmičenje. Iako su niži nivoi takmičenja entitetski podijeljeni najviši rang fudbala je potpuno objedinjen u jednu ligu. Institucije fudbala u ovom slučaju bile su rezultat političkih postignutih rješenja, no ne i izvornih nacionalnih osjećanja što se uveliko razlikuju i, to je u BiH suludo i navoditi.

No, meni kao građaninu BiH, je važnije vidjeti kako postići neki vid ustavnog patriotizma bez potiranja bilo kome u BiH njegovog ličnog osjećajnog identiteta. S obzirom da je u BiH dominantan etnokulturalni koncept nacije lako se stalno vrtimo u okviru etničke polarizacije što određenim političkim projektima zapravo baš super dođe. Takođe, postojanja ili nepostojanje intimnog nacionalnog osjećaja ne podrazumijeva i postojanje uspješne i suverene nacije, jer to je mnogo složeniji proces od samog unutrašnjeg osjećaja. O tome više pod Južna interkonekcija...